Đôi điều về bẩm sinh và nuôi dưỡng trong giáo dục trẻ mỏ
Giáo dục con cái là thiên chức, nghĩa vụ, song song chứa đựng cả niềm vui và hy vọng của các bậc làm cha làm mẹ, đây là một quá trình dẻo dai dài lâu từ khi trẻ sơ sinh cho tới lúc trưởng thành. bố mẹ là người thầy trước nhất của trẻ, còn con nít là tấm gương phản ảnh của bố mẹ. Con cái trưởng thành, thành đạt là niềm vui của những người làm cha làm mẹ.
Rất nhiều quan niệm, rằng trẻ trưởng thành tốt là vì có thiên tính, có khiếu, chứ không phải do bố mẹ không biết dạy dỗ.Ngay trong trong tâm lý học hiện vẫn đang bàn cãi khá quyết liệt giữa bẩm sinh và nuôi dưỡng.
Bẩm sinh (Nature) bao gồm hết thảy các nguyên tố về gien và di truyền, cho biết ta là ai, từ các đặc điểm thân thể, ngoại hình cho đến đặc điểm tính cách. Còn nuôi dưỡng (Nurture) là sự tổng hợp cả thảy các yếu tố về môi trường sống, bao gồm các trải nghiệm thời thư, được nuôi nấng thế nào, mối quan hệ từng lớp, và văn hóa xung quanh ra sao.
Một số triết gia như Plato và Descartes cho rằng mỗi người mang theo một số đặc tính bẩm sinh, xuất hiện một cách tự nhiên chứ không phụ thuộc vào môi trường sống. Giới tự nhiên học cũng đồng quan điểm này và cho rằng đây là kết quả của di truyền. Những người ủng hộ ý kiến trên tin rằng, thảy các đặc tính và hành vi của con người là do tiến hóa mà nên.
Các đặc tính của bác mẹ được di truyền đến đời con, tác động và khiến mỗi người trở thành một cá thể đặc biệt, duy nhất.
Người Do Thái quan niệm, tuổi thơ quyết định ngày mai và nếu được giáo dục tốt có thể trở nên người kiệt xuất
trái lại, có người như nhà tư tưởng lừng danh người Anh John Locke lại coi tâm trí con người là tabula rasa (tấm bảng trắng hay tờ giấy trắng), hoàn toàn chưa có nội dung. Theo đó, tất những gì thuộc về con người và kiến thức mà chúng ta sử dụng đều do trải nghiệm mà có. Ý kiến này phù hợp với ý kiến của những người theo chủ nghĩa kinh nghiệm, rằng ắt hay phần lớn các đặc tính này đều do học tập hay giáo dục mà có.
Giáo dục con cái vừa mang tính nghệ thuật lại kết hợp cả tình thương
Thuyết hành vi là một Ví dụ điển hình có cỗi rễ từ thuyết kinh nghiệm. Người theo thuyết hành vi tin rằng cả thảy các hành động và hành vi đều là kết quả của điều kiện hóa. Nhà khoa học John B. Watson người Mỹ cho rằng, con người có thể học tập để làm một thứ, trở nên một ai đó mà không phụ thuộc vào gien hay di truyền. Ngay cả những góc cạnh như tuổi thọ và chiều cao phần nhiều là do di truyền, nhưng chúng vẫn chịu ảnh hưởng từ môi trường và lối sống.
tỉ dụ, một đứa trẻ được sinh ra từ một gia đình toàn người cao sẽ có khả năng thừa hưởng gien cao này. Tuy nhiên, nếu lớn lên trong một môi trường thiếu thốn, không đủ dinh dưỡng phù hợp, đứa trẻ trên sẽ chẳng bao giờ đạt được chiều cao như khi được nuôi dưỡng trong một môi trường phong lưu.
Những người Do Thái nhìn rằng một đứa trẻ thường nhật nếu được giáo dục tốt, cũng có thể trở thành người kiệt xuất.Điều này xuất hành từ danh ngôn bất hủ, đại ý, tuổi thơ quyết định tương lai. Chính điều này mà người Do Thái cho rằng việc giáo dục rất quan trọng, không cần phải tranh biện bởi một đứa trẻ thường nhật nếu được giáo dục đúng cách sẽ trở thành một công dân tài ba, hữu ích cho từng lớp.
Nhà khoa học vĩ đại người Do Thái Einstein là một Ví dụ, khi còn nhỏ ông không phải là một đứa trẻ sáng dạ, hay có tố chất thiên tính của một hào kiệt. Đến 4 tuổi ông mới biết nói, hồi học tiểu học vì kết quả học tập không tốt không theo kịp các bạn cùng trang lứa nên nghiêm đường từng yêu cầu Einstein nghỉ học. Nhưng nhờ những bài học về âm nhạc và toán học do mẹ và chú của ông hướng dẫn, đặc biệt là năng lực tư duy hình tượng đã giúp Einstein trở thành nhà khoa học vĩ đại.
5 nghệ thuật giáo dục con cái đã được vận dụng thành công
1. Kỷ luật hăng hái
Thay vì tập kết vào hình phạt, bố mẹ nên vận dụng kỷ luật mà theo giới tâm lý đó là kỷ luật hăng hái hay nghiêm khắc (Positive discipline) dựa trên lời khen ngợi và khuyến khích. Nên dạy trẻ kỹ năng giải quyết vấn đề và vào cuộc cùng trẻ con phát triển các giải pháp hợp với độ tuổi của chúng. Kỷ luật hăng hái rất đa dạng, sử dụng các cuộc họp gia đình và trao quyền giải quyết các vấn đề để khơi dậy hành vi và khả năng của trẻ.
thí dụ, một đứa trẻ 6 tuổi không chịu làm bài tập về nhà, phụ huynh sử dụng kỷ luật này, ngồi xuống cùng trẻ và nói: “Cha hoặc mẹ được biết cô giáo muốn con hoàn tất bài toán này ngay trong tối nay dù rằng con chưa muốn làm. Chúng ta sẽ làm gì để hoàn tất bài tập này nhỉ, làm nhanh con sẽ được cô giáo ngợi khen”.
Với lời cổ vũ thực tâm, hợp lý sẽ khơi gợi và khuyến khích trẻ ngồi vào bàn học và bài tập về nhà sẽ được hoàn thành. Khi được khen trẻ hưng phấn và tạo ra lề thói tích cực.
2. Kỷ luật nhẹ nhõm
Kỷ luật nhẹ nhàng (Gentle Discipline) theo phương châm “nhẹ lời chỉ bảo nặng lời khuyên răn”, hiểu con để có phương pháp hợp, ngăn chặn, và lôi trẻ ra khỏi hành vi xấu.
Trẻ dễ vấp phải tật xấu, nhưng kỷ luật nhẹ nhàng không phải là hổ ngươi. Thay vào đó, ba má nên dùng nghệ thuật khôi hài, khiến trẻ mất tụ hợp vào thói xấu mà chúng đang đeo đuổi. trọng điểm của kỷ luật nhẹ nhõm là quản lý xúc cảm trong khi giải quyết hành vi sai trái của trẻ.
tỉ dụ, một đứa trẻ 6 tuổi không chịu làm bài tập ở nhà, phụ huynh sử dụng kỷ luật nhẹ nhàng khôi hài khi giao dịch, chả hạn: “ Con có thể viết một bài văn ngắn cho cô giáo và giảng giải lý do tại sao con không muốn làm bài toán ở nhà vào buổi tối?”. Một khi nút thắt đã được giải tỏa, các bậc phụ huynh có thể ngồi xuống và mang bài toán ra cùng trẻ để bàn bạc và giúp trẻ hoàn tất ngay trong đêm trước khi bước vào buổi học mới.
3. Kỷ luật dựa trên ranh giới
Kỷ luật dựa trên ranh giới (Boundary-based discipline) tụ hội vào thiết lập các giới hạn và làm cho các lệ luật trở thành mạch lạc hơn. Sau đó, trẻ con sẽ đưa ra các chọn lọc và có kết quả rõ ràng chứng minh cho hành vi sai lầm của mình, kết quả mang tính logic hoặc thiên nhiên mà chính bản thân trẻ cũng nhận ra.
Ví dụ, một đứa trẻ 6 tuổi không chịu làm bài tập về nhà. Trường hợp này, phụ huynh dùng kỷ luật dựa trên ranh giới nói trên để đặt ra giới hạn và làm cho hiệu quả trở thành rõ ràng hơn, bằng cách nói: “Con có thể sử dụng bất kỳ thiết bị điện tử nào vào tối nay cho đến khi bài tập ở nhà của con hoàn tất xong”.
Kỷ luật nhẹ nhõm
4. uốn hành vi
uốn hay chỉnh sửa hành vi (Behavior Modification) hội tụ vào các kết quả tích cực lẫn bị động. Hành vi tốt được củng cố bằng lời khen hoặc phần thưởng, trái lại hành vi chưa tốt sẽ không bị làm lơ, theo kiểu bỏ qua đặc quyền của trẻ.
tỉ dụ, một đứa trẻ 6 tuổi không chịu làm bài tập ở nhà, phụ huynh có thể dùng nghệ thuật chỉnh sửa hành vi nói trên để nhắc nhở trẻ phần thưởng bất kỳ đã được hứa, bằng cách nói: “ Con nên nhớ, khi hoàn thành bài tập ở nhà, con có thể sử dụng máy tính trong 30 phút”.
Lời khen sẽ khiến trẻ hứng thú và tuân thủ, nhưng cũng cần phải cương quyết khi trẻ phản đối hoặc không làm theo lời khuyên của bố mẹ.
5. Luyện cảm xúc cho trẻ
Luyện cảm xúc (Emotion coaching) là nghệ thuật thứ 5, hội tụ huyến luyện về cảm xúc.Khi trẻ hiểu được xúc cảm của chúng, chúng có thể biểu đạt bằng lời nói thay vì hành động. con trẻ được dạy để có xúc cảm ổn, còn bác mẹ đưa ra nghệ thuật hiệp để giúp trẻ giải quyết xúc cảm của chung.
tỉ dụ, một đứa trẻ 6 tuổi không chịu làm bài tập ở, phụ huynh có thể dùng thủ thuật luyện xúc cảm, gắng giúp trẻ xác định xúc cảm, bằng cách nói: “ Cha (mẹ) biết điều đó làm con buồn vì con không còn thời kì rỗi để chơi đêm nay. Toán học đôi khi rất khó, nó có thể khiến con nản chí khi con không biết cách giải hoặc khi phải mất một thời kì dài. Con hãy dành vài phút để vẽ một bức tranh về xúc cảm của mình khi con làm bài tập toán ở nhà”.
DS. TRANG NHUNG
(
Theo VWF/VWM- 7/2019
)
Nứt gót chân nếu không chữa dứt điểm sẽ gây viêm, nhiễm trùng rất hiểm.
Nên bỏ lề thói uống nước ngọt, thay bằng nước chín.
Đi xe đạp thay vì đi xe hơi sẽ giúp bạn tiêu năng lượng nhiều hơn.
